Het visioen van een Luikse kloosterzuster in de middeleeuwen lag aan de basis van het hoogfeest van Sacramentsdag zoals we dat tot vandaag kennen. Het feest voert ons naar een fundament van het katholieke geloof: de tegenwoordigheid van Jezus Christus in de eucharistie.
Eerstecommunicanten in een Vlaamse parochie kregen de opdracht om trouwe kerkgangers te interviewen. Een van de vragen die de catechisten hun hadden ingefluisterd, peilde naar de betekenis van de communie. Een bejaarde man wist te vertellen dat de hosties werden gebakken door zusters. Voor een andere habitué van de zondagsmis was het uitreiken van de communie het sein ‘dat het bijna gedaan was’. Waar het écht om ging, kon slechts een enkeling zeggen. Dat geeft te denken. En het bewijst de absolute noodzaak van Sacramentsdag, een hoogfeest dat in veel parochies nochtans geruisloos voorbijgaat.
Brood en wijn, lichaam en bloed
We nemen er even de catechismus bij, die stelt dat Christus ‘op een unieke en onvergelijkbare wijze’ tegenwoordig is in de eucharistie. Hij is immers ‘tegenwoordig op een waarachtige, werkelijke en substantiële wijze: met zijn lichaam en zijn bloed, met zijn ziel en godheid’. Anders gezegd: in de gedaanten van brood en wijn is Christus, de mensgeworden God, bij ons, telkens als we eucharistie vieren. Is het dan geen ongelooflijk voorrecht dat we geregeld te communie mogen en kunnen gaan?
De consecratie is geen hocus pocus; we geloven dat de hostie en de wijn op dat moment echt veranderen in het lichaam en het bloed van Christus
En dat is nu net wat er centraal staat op Sacramentsdag, het hoogfeest dat we vieren op de tweede donderdag na Pinksteren (of de zondag nadien): de werkelijke aanwezigheid van Jezus Christus in de eucharistie. De consecratie is geen hocus pocus; we geloven dat de hostie en de wijn op dat moment echt veranderen in het lichaam en het bloed van onze Heer. Hebben we daar wetenschappelijk bewijs voor? Nee, het is een mysterie, het handelen van God – we gelóven erin.
Een stralende maan
In de titel boven dit stuk noemen we Sacramentsdag – tussen aanhalingstekens – ‘Belgisch’. Het hoogfeest van het Heilig Sacrament van het lichaam en bloed van Christus heeft inderdaad wortels in onze streken, ook al was er toen nog geen sprake van België.
Juliana ziet een stralende maan die door een zwarte streep in twee helften wordt gedeeld
We richten het vergrootglas op het Luik van begin dertiende eeuw. In het klooster van Mont-Cornillon krijgt Juliana, een jonge zuster, een reeks visioenen waarin telkens hetzelfde beeld opduikt. Ze ziet een stralende maan die door een zwarte streep in twee helften wordt gedeeld. Pas later onthult God haar de betekenis van deze mystieke ervaringen. De maan stelt het leven van de Kerk op aarde voor; de donkere strook wijst op een ontbrekend liturgisch feest – een feest ter ere van het Allerheiligste Sacrament.
Wordt zuster Juliana geplaagd door schaamte of onzekerheid? Feit is dat ze twintig jaar lang zwijgt over wat de Heer meermaals aan haar heeft geopenbaard. Maar ze kan haar opdracht niet blijven negeren. Christus heeft haar immers opgedragen om zich in te spannen voor een feest waarop de gelovigen Hem in de eucharistie zouden aanbidden. Ze besluit haar geheim te delen en zich samen met twee andere vrouwen te wijden aan de eucharistische aanbidding. Ze gaat ook aankloppen bij een priester in Luik die hun misschien kan helpen.
Van Luik naar Rome
Dan gaat de bal aan het rollen. Nog tijdens Juliana’s leven vindt Sacramentsdag ingang in het bisdom Luik. En in 1264 maakt paus Urbanus IV deze nieuwe feestdag, onder de naam Corpus Christi, verplicht voor de hele katholieke Kerk. Dat het zo snel gaat, heeft zonder twijfel te maken met de achtergrond van de paus. Voor hij in Rome op de troon van Petrus mag zetelen, werkt hij jarenlang als aartsdiaken in het bisdom Luik, waar hij mee aan de wieg staat van het dan nog plaatselijke feest.
Vlak voor de communie begon de hostie plots te bloeden
Wat ook heeft meegespeeld, is het eucharistische mirakel van Bolsena (Midden-Italië) waarvan kerkgangers een jaar eerder, in 1263, getuigen waren. Het gebeurde tijdens de mis. De priester, geplaagd door geloofstwijfel – hij twijfelde aan de werkelijke aanwezigheid van Christus in de eucharistie – bad tijdens de consecratie tot God, in de hoop dat die Hem een teken zou geven. Vlak voor de communie begon de hostie, die hij in zijn handen hield, te bloeden.
Eucharistische lente
Bij ons trok tot in de jaren zestig van de vorige eeuw in elk dorp een Sacramentsprocessie uit op de tweede zondag na Pinksteren. De traditie is op veel plaatsen in onbruik geraakt. Onterecht, want zoals we hebben gezien, gaat het om veel meer dan een stukje katholieke folklore. Luik doet zijn reputatie als bakermat van het ‘Fête-Dieu’ nog altijd eer aan. De processie die op Sacramentsdag door de stad trekt, is het middelpunt van een week vol religieuze en culturele activiteit. In Antwerpen wordt het feest gevierd op de zondag nadien (dit jaar op 2 juni), eveneens met een plechtige processie. In het kleine bedevaartsoord Tancrémont (Luik) gaat de Sacramentsprocessie dit jaar uit op zaterdag 1 juni, voorafgegaan door de mis volgens de buitengewone ritus (15 uur).
Het gaat natuurlijk niet op dat we één keer per jaar met het Allerheiligste naar buiten komen en de rest van het jaar achteloos aan Hem zouden voorbijgaan. We denken dan aan het groeiende aantal plekken waar gelovigen regelmatig samenkomen om het Allerheiligste te aanbidden. Een hoopvol teken, vond ook paus Benedictus XVI.
De processie die op Sacramentsdag door Luik trekt, is het middelpunt van een week vol religieuze en culturele activiteit
‘Ik bid opdat deze eucharistische lente zich steeds meer zou uitbreiden tot alle parochies, in het bijzonder in België, het vaderland van de heilige Juliana’, liet de paus in 2010 optekenen. ‘De trouwe ontmoeting met Christus in de zondagsmis is essentieel voor onze geloofsweg, maar laten we ook proberen de Heer regelmatig te bezoeken. Hij is aanwezig in het tabernakel! Als we in aanbidding naar de geconsacreerde hostie kijken, ontmoeten we de gave van Gods liefde, ontmoeten we het lijden en het kruis van Jezus evenals zijn verrijzenis.’
Glenn Geeraerts