Duizenden raketinslagen luidden in de ochtend van 7 oktober 2023 een nieuw hoofdstuk in het Israëlisch-Palestijns conflict in. We zijn nu een halfjaar later; een oplossing lijkt verder af dan ooit. Beide partijen bestrijden het geweld met … nog meer geweld. Is er dan echt geen alternatief?
‘Hoor, in Rama klinkt een klacht, bitter geween. Rachel beweent haar zonen, zij wil niet worden getroost. Haar kinderen zijn er niet meer’ (Jer 31, 15). De evangelist Matteüs herinnert aan deze woorden van de profeet Jeremia wanneer hij schrijft over de kindermoord in Betlehem. Er is geweeklaag te horen en er worden bittere tranen gestort over de dood van zoveel onschuldige kinderen.
Elke dag opnieuw zien we de beelden op het kleine scherm: lijkenzakken met daarin de stoffelijke overschotten van mensen die het leven hebben gelaten in een bommenregen. We zijn er getuigen van hoe de achterblijvers, met tranen van verdriet of de blik vol woede, hun geliefden ten grave dragen. Een klacht, bitter geween. In oorlogstijd is de pijn en het leed aan beide kanten even erg.
Partij kiezen
‘Aan welke kant sta jij? Heb jij al partij gekozen? Ben je voor de Israëli’s of kies je de zijde van de Palestijnen?’ Misschien heb je ook al zulke vragen gekregen. Hoe reageer je dan? Is het legitiem om iemand dat soort keuzes voor te leggen? Moet ik echt kiezen, óf voor de ene óf voor de andere kant? Behoren beide partijen dan niet tot dezelfde mensenfamilie? En is die eenvoudige reden niet voldoende om beide partijen bestaansrecht te geven? Zo van: ‘Ook jij hebt het recht om er te zijn!’
Moet ik echt kiezen, óf voor de ene óf voor de andere kant?
Wat als ik het bestaansrecht van de ander ontken? Of erger: wat gebeurt er wanneer twee tegenstanders elkaars recht ‘om er te mogen zijn’ blijven betwisten? Je kunt zelf het spreekwoord aanvullen: ‘Als twee honden vechten om een been …’ Maar hier is geen sprake van een ‘lachende derde’ die met de buit gaat lopen. Nee, wat er op dit ogenblik in Israël en Gaza gebeurt, is om te huilen.
Gevangen
Vredesonderzoekers wijzen ons op een van de basisprincipes van conflictbeheersing. Twee strijdende partijen moeten de pijn van de ander zien en erkennen. Pas dan ontstaat er empathie, wordt het mogelijk om zich in te leven in elkaars situatie. Uiteraard voelen we eerst onze eigen pijn, met het risico de gevangene ervan te worden. Ik ervaar alleen mijn leed. Ik sluit me op in mijn ‘bubbel’ en blijf blind voor wat de ander voelt.
Vaak versterken de media dat effect: Arabische tv-zenders hebben aandacht voor het leed van de Palestijnen en spreken niet over de gruwel van 7 oktober 2023, terwijl het aan Israëlische kant net andersom is. Dat zet kwaad bloed bij beide partijen. Aan beide zijden van het conflict wordt op die manier de woede versterkt en de haat ten aanzien van de ander gevoed. Het wordt langzamerhand onmogelijk om de spiraal van geweld te stoppen. Geweld kun je niet oplossen met geweld, tenzij het je voornemen zou zijn om je tegenstander van de kaart te vegen. Het resultaat van dit alles is dat de strijdende partijen elkaar ervan verdenken een genocide te beramen.
Compassie
Alleen als Israëli’s en Palestijnen uit hun eigen bubbel stappen en aandacht hebben voor wie er tegenover hen staat, zullen ze de pijn en het leed van de ander zien en er begrip voor hebben. Dan groeit er empathie en medeleven. Dan zal de Palestijnse moeder compassie hebben met de Joodse mama die haar kind verloren heeft bij een Palestijnse zelfmoordaanslag aan een bushalte. En de Joodse moeder zal het leed voelen van een Palestijnse vrouw van wie het kind is gestorven onder het puin van een gebombardeerd ziekenhuis.
Alleen als Israëli’s en Palestijnen uit hun eigen bubbel stappen en aandacht hebben voor wie er tegenover hen staat, zullen ze de pijn en het leed van de ander zien en er begrip voor hebben.
Alleen dan zullen beide partijen naar elkaar toe kunnen groeien. Behoedzaam, met kleine stapjes, om elkaar te ontmoeten en in dialoog te gaan. Wellicht kan dat niet zonder dat er een derde partij de rol van bemiddelaar opneemt. Is het niet met dat doel dat de Verenigde Naties zijn opgericht, zodat de gruwelen van twee wereldoorlogen zich niet nog eens zouden herhalen?
Leo Palm, priester