In veel parochies is hij een vertrouwd gezicht: de diaken. Over zijn taken in en om de kerk bestaan nogal wat misverstanden bij het grote publiek. Zijn diakens ‘halve pastoors’, zoals mijn bejaarde buurvrouw het goedbedoeld omschreef? Hebben ze een roeping, zoals priesters die beleven? Tijd voor een gesprek met Johan Van der Vloet (65) uit Huldenberg, vader van vier en opa van zeven, én al bijna dertig jaar aan de slag als permanent diaken in de Druivenstreek.
‘Diakens waren er van bij het prille begin van de Kerk’, steekt Johan van wal. ‘Lucas schrijft over hun taken in de Handelingen van de Apostelen. Ze hielpen bij de zorg voor armen en weduwen, verkondigden de Boodschap van Jezus en assisteerden de bisschoppen – de leiders van de eerste kerkgemeenschapen – onder meer bij het doopsel en het vormsel. Het beheer van de kerkelijke bezittingen werd hun eveneens toevertrouwd. Zo kreeg de heilige Laurentius als diaken de opdracht om zorg te dragen voor de schatten van de Kerk. Hij verkocht alles en gaf het geld aan de armen, die in zijn ogen de échte kerkschat waren.’
Al van bij het prille begin van de Kerk waren er diakens, maar in de loop van de eeuwen kwam hun rol op de achtergrond.
‘Naarmate de figuur van de priester belangrijker werd vanaf de vierde eeuw en in de vroege middeleeuwen, verdween de diaken naar de achtergrond’, zegt Johan. ‘Het was op den duur niet meer dan een tussenstap naar het priesterschap. Pas met het Tweede Vaticaans Concilie kwam daar verandering in. In de jaren zestig klonk de roep om leken meer verantwoordelijkheid te geven binnen de Kerk. Het Concilie greep terug naar het vroege christendom en riep het gewijde ambt van permanent diaken in het leven. Veel gehuwde mannen gingen daar enthousiast op in, ook in ons land.’
Voetwassing
Wat dan precies de taak van de permanent diaken is, daar zijn de meningen tot vandaag verdeeld over. Sommigen zien hen meer en meer taken van de priester overnemen, terwijl anderen liever zouden zien dat diakens aanknopen bij de oude traditie van de armenzorg. ‘Voor mij is dienstbaarheid het sleutelwoord’, zegt Johan daarover. ‘Iemand gebruikte het beeld van Jezus die op Witte Donderdag de voeten van de apostelen wast. De dienende rol van de Kerk.’ Een eigen roeping dus, géén ‘halve’ of ‘gemankeerde’ pastoor, zoals mijn buurvrouw dacht.
Dienstbaarheid is het sleutelwoord: het beeld van Jezus die de voeten van de apostelen wast.
In de Druivenstreek – de streek van Overijse, Huldenberg en Hoeilaart, samen goed voor dertien kerken en kapellen – is Johan actief op veel terreinen. Hij leidt gebedsdiensten en uitvaartplechtigheden, voltrekt doopsels en huwelijken, biedt hulp bij de vormselcatechese en draagt de communie naar de zieken. In de pastorale zone zet Johan mee de schouders onder ‘Kerk met open armen’, een vernieuwend kerkproject. ‘Door het slinkende aantal priesterroepingen zie je dat parochies vaak op diakens rekenen,’ zegt hij, ‘al kunnen ze de pastoor niet vervangen. Zo kan alleen die laatste voorgaan in de eucharistie, zieken zalven of biecht horen.’
Late roeping?
Johan, die theologie en psychologie studeerde, was 37 toen hij diaken werd gewijd. Of hij dan een ‘late roeping’ was, zoals dat heet in kerkelijke kringen? Niet echt, zo blijkt: ‘Ik wilde graag iets doen in de Kerk, me dienstbaar maken voor mensen. Of je nu getrouwd bent of niet, als je permanent diaken wilt worden, moet je minstens 35 jaar zijn. Als psycholoog sta je mensen bij in vreugde en verdriet, maar het perspectief is toch anders dan dat van de diaken, heb ik gaandeweg ondervonden.’
Als je dan een ziekenhuiskamer binnenstapt of bij iemands sterfbed zit, voel je je echt gedragen door Hem. Je bent niet langer je bange zelf.
‘Hoe ik mijn roeping zou omschrijven? Het gevoel dat iemand je vraagt om iets te doen’, zegt Johan. ‘Ik bewaar heel goede herinneringen aan het moment waarop ik door kardinaal Danneels tot diaken werd gewijd. Mijn gezin was er ook bij. Een bijzonder moment, ik had echt het gevoel dat ik gedragen werd.’
Godservaring
‘Ik neem het woord godservaring niet zo gauw in de mond’, zegt Johan. ‘Maar tijdens mijn werk als diaken ervaar ik nu en dan dat ik “bezield” word. Soms krijg ik na een preek complimenten van de kerkgangers. Maar ik relativeer dat, want ik ben tenslotte maar de uitvoerder. De inspiratie komt van buitenaf. Het idee dat Jezus vlakbij is: dat werd ik het sterkst gewaar tijdens mijn stage, nu dertig jaar geleden. Zieken bezoeken, stervensbegeleiding: ik keek er eerlijk gezegd niet naar uit. Bang dat ik het niet zou kunnen. Als je dan een ziekenhuiskamer binnenstapt of bij iemands sterfbed zit, voel je je echt gedragen door Hem. Je bent niet langer je bange zelf.’
opgetekend door Glenn Geeraerts
Mooie getuigenis. Laat ons dankbaar zijn dat er zulke goede mensen zijn.
Mooi, verwoord, een ware godsvrucht. Men spreekt in het evangelie over wijnrank en de wijnstok. Deze diaken is werkzaam in mooie en vruchtbare dingen. Dat in combinatie met een mooi gezin. Moge God deze man kracht en wijsheid geven.