door Glenn GEERAERTS, redacteur
Een eeuwenoud kloosterdomein, een paradijs voor wandelaars en een gerenommeerde bierbrouwerij: Val-Dieu is het allemaal. Maar er gebeurt nog meer in deze uithoek van het Land van Herve. Na het vertrek van de laatste cisterciënzermonniken in 2001 boden enkele geëngageerde gelovigen zich aan om de abdij nieuw leven inblazen. Diaken Michel Gilsoul was een van hen. Een kwarteeuw later houdt hij, samen met elf andere ‘apostelen’, het vuur brandend.
Al in de dertiende eeuw vestigden de eerste cisterciënzermonniken zich in Val-Dieu
Op zonnige dagen kun je over de koppen lopen in Val-Dieu, een van de toeristische trekpleisters in de provincie Luik. Bezoekers lopen de basiliek binnen om een kaarsje te branden, strekken de benen in de oude kloostertuin of genieten van een glas (of twee glazen) ter plaatse gebrouwen bier. Je zou haast vergeten dat Godsdal, zoals deze plek ook wel genoemd wordt, al eeuwenlang een oord van stilte en gebed is.
Al in de dertiende eeuw vestigden de eerste cisterciënzermonniken zich in Val-Dieu. De abdij kende gloriejaren en periodes van verval, en speelde in de Tweede Wereldoorlog zelfs een rol in het verzet tegen de nazi’s. Maar bij de jongste eeuwwisseling was het op. Nadat de laatste overste begin 2001 overleed, bleven er nog drie paters over. Na bijna achthonderd jaar leek er voorgoed een einde te komen aan het religieuze leven in de Berwijnvallei.
Kind aan huis
Diaken Michel Gilsoul herinnert zich dat afscheid nog goed. ‘Enkele gelovigen uit Luik vonden het zonde dat het gemeenschapsleven in Val-Dieu na al die tijd zou verdwijnen. Ze droomden van een toekomst voor de abdij. Het idee was dat leken – mannen en vrouwen – in de kloostergebouwen zouden komen wonen om er samen te bidden en te werken. Ik was enthousiast en heb ja gezegd. Nog hetzelfde jaar is ons avontuur begonnen, met de zegen van de toenmalige bisschop van Luik én van de cisterciënzerorde, die tot vandaag de eigenaar van het domein is.’
Vóór de monniken de abdij verlieten, was Michel er al kind aan huis. ‘Ik ben opgegroeid in een dorp hier vlakbij, maar mijn ouders hadden geen band met Val-Dieu. Pas na mijn huwelijk heb ik een paar keer de vespers bijgewoond in de abdijkerk. Ik volgde de opleiding tot permanent diaken en heb zo de kloostergemeenschap – die toen al klein en fragiel was – beter leren kennen. In 1996, na mijn diakenwijding, werd me gevraagd om één keer per maand te komen preken. Ik engageerde me ook voor de aanbidding op zondag en de autowijding, een oude traditie in Val-Dieu.’
Uit het hoofd, in het hart
De gemeenschap in Val-Dieu onderhoudt nauwe banden met de cisterciënzerabdij van Lérins, aan de Côte d’Azur – ‘onze moederabdij’, zoals Michel het omschrijft. Van in het prille begin is de zogenaamde regel van Benedictus de leidraad voor het monastieke leven bij de cisterciënzers en dus ook bij de lekencommunauteit waarvan Michel nu al een kwarteeuw deel uitmaakt. ‘Stapje voor stapje hebben we ontdekt wat die eeuwenoude kloosterregel nu eigenlijk inhoudt’, vertelt hij. ‘Het is een manier van leven. Broederlijk samenleven is essentieel. Monniken staan op gelijke voet, zelfs al hebben ze de belofte van gehoorzaamheid afgelegd. Eenvoud en regelmaat zijn ook belangrijk: net als de cisterciënzers komen we op vaste tijdstippen samen om psalmen te bidden.’
Het woord van de levende God is de rode draad in ons leven
Michel Gilsoul
‘Het woord van de levende God is de rode draad in ons leven’, legt Michel uit. Iemand vroeg hem of hij de psalmen intussen uit het hoofd kent. In het Frans heet dat ‘par cœur’ – en laat het hart net de plaats zijn waar we geraakt kunnen worden door Gods woord. Lectio divina, ofwel mediteren en beschouwen met de Bijbel, een praktijk die door monniken vanouds wordt beoefend, is dan ook vaste kost in Val-Dieu.
Deze tekst is een fragment van een langer artikel over Val-Dieu, verschenen in het septembernummer van ons tijdschrift. Benieuwd naar meer? Vraag dan een proefabonnement aan via de website.